20.01.2022
Yapı Denetim Derneği
Duyurular

Prof. Dr.Haluk Eyidoğan

Yapı Denetim Derneği 27.12.2020 - 27 Aralık 2020 Sivrice depremi

27 Aralık 2020’de Hazar (Sivrice) Gölü’nün hemen kuzeybatısında büyüklüğü 5.5 olan depremi inceleyince bu yazıyı yazmaya karar verdim. Ne ilgisi var dediğinizi hissediyorum. Biz meslekte bu gölü ‘fay gölü (sag pond) olarak tanımlarız. O nedenle ilgisi var. Aşağıda size bu ilgiyi fazla teknik ayrıntıya girmeden açıklamaya çalışacağım. Genç faylar ve depremler Genç (aktif, diri) fay kuşakları üzerindeki yer değiştirme hareketi birbirinden farklı tektonik* olgular yaratır. Genç fay bulunduğu bölgedeki yerkabuğunun yapısındaki fiziksel farklılıklara ve fayın türüne (doğrultu atımlı, normal ve ters fayla) bağlı olarak çeşitli tür ve düzeylerde gerilimler (stres) ve hareketler oluşturur. Örneğin ana genç faylar çevresinde saçılmış kırıklar, sapmış dere yatakları, sırtlar, fay vadileri, birikinti konileri, heyelanlar, fay gölleri, su kaynakları ve kesintiye uğramış tortul kütleler vb. gibi birçok jeolojik olgular ortaya çıkar. Genç fay kuşakları çevresine deprem kayıtçıları yerleştirip kayıt yaptığınızda çok sayıda küçük deprem gözlemleyebiliriz. Deprem arşivlerinde bu fayla ilgili geçmiş yıllara ait hasar yapıcı deprem kayıtlarına rastlayabiliriz. Genç fay kuşakları boyunca mevcut yerleşimlerde ve arkeolojik buluntularda eski depremlerin hasar izlerini görebiliriz. Anadolu’da uzun yıllardır süren ve halen sürmekte olan araştırmalar sonucunda 500’e yakın sayıda genç, diri faylar bulunmuş ve ayrıntılı olarak haritalanmıştır. Faylar ve fay gölleri Anadolu’da büyük fay kuşakları üzerinde çok sayıda fay gölleri oluşmuştur. Kuzey Anadolu Fay Kuşağı üzerindeki Manyas, İznik, Sapanca, Abant gölleri, batı Anadolu’daki göller bölgesindeki Burdur Gölü ve diğer göllerin bir bölümü ve Doğu Anadolu Fayı üzerindeki Gölbaşı, Azaplı ve Hazar gölleri, fayların hareketi sırasında oluşan çöküntü havzalarının göle dönüşmesi sonucu ortaya çıkmış örneklerdir. Fayların yerleşimine, fay kuşağının genişliğine ve hareket türüne bağlı olarak oluşan çöküntü havzalarının ve göllerin biçimleri de farklı olabilmektedir. Fay kuşakları üzerinde sahada sağlı-sollu sıçrama, dallanma veya bükülme (büklüm) şekillerine göre ortaya çıkan tektonik yapı, dolayısıyla coğrafik yapı da farklı olmaktadır. Çekme, genişleme gerilimi baskın olan yerlerde çukurlar, havzalar ve göller oluşurken, sıkışma gerilmesi olan yerlerde sırtlar, kıvrımlar ve yükseltiler oluşur (Şekil 1). Doğrultu atımlı fayların neden olduğu havza ve göllerin oluşum mekanizması için önerdiği ve tartıştığı üç model vardır. Bunlar a) bükülmeli genişleme havzası (releasing bend), b) çek-ayır havzası (pul-apart) ve negatif çiçek yapısı (negative flower) modelleridir. Eğer bu tür göller içerisinde daha ayrıntılı jeofizik, jeolojik ve sismik çalışmalar yapılırsa tartışılan modelin hangisinin daha geçerli olduğu anlaşılacaktır.

Diğer Yazarlarımız

Hürana Güngör

Prof.Dr. Feride Bahar IŞIN

Murat Fidan - İnşaat Mühendisi

Fennur GÜÇLÜ - Avukat

Songül DURSUN

Murat ÖZER - İnş. Müh.

Prof. Dr.Haluk Eyidoğan

Fennur GÜÇLÜ - Avukat

Murat FİDAN - İnşaat Mühendisi YDDMD Ankara Şube Başkanı

Prof.Dr. Feride Bahar IŞIN - BaşkentÜnii İİBF İşletme Öğretim Üyesi

İrfan YAY -İnş. Müh.

Songül DURSUN - İnş Müh

Murat ÖZER - İnş. Müh.

Mehmet TANRIKULU - İnş.Müh

Fennur GÜÇLÜ - Avukat